Irem
New member
Prolog Nedir?
Prolog, mantıksal programlama dili olarak tanımlanabilir. 1970’lerin başında Alain Colmerauer tarafından geliştirilen bu dil, yapay zeka alanında sıklıkla tercih edilmektedir. Prolog, "Programming in Logic" kelimelerinin kısaltmasıdır. Temel olarak, bilgi ve kurallar üzerinde mantıksal çıkarımlar yapmaya dayalıdır. Genellikle çözüm arayışları için kullanılan bir programlama dilidir.
Prolog'da programlar genellikle doğruluğu kabul edilmiş gerçekler ve kurallara dayalı olarak yazılır. Bu yapılar üzerinden sorular sorularak sonuçlara ulaşılır. Prolog’un en güçlü özelliklerinden biri, sorulara dayalı sonuçlar üretme yeteneğidir. Bir başka deyişle, yazılan programlar genellikle bir dizi soruya cevap aramaktadır.
Prolog Programı Nasıl Yazılır?
Prolog programları üç ana bileşenden oluşur: faktalar, kurallar ve sorular. Bu bileşenlerin her biri Prolog programının temel yapı taşlarını oluşturur.
1. **Faktalar (Facts):**
Faktalar, doğru kabul edilen ifadelerden oluşur. Örneğin, “Ali insan” şeklinde bir ifade, “Ali”nin bir insan olduğunu belirten bir doğruyu ifade eder. Faktalar, genellikle bir gerçeği belirtir ve Prolog’un çalışma mantığında başlangıç noktasıdır. Faktalar, genellikle şu formatta yazılır:
```prolog
insan(ali).
```
2. **Kurallar (Rules):**
Kurallar, bir veya birden fazla faktaya dayalı olarak yeni sonuçlar çıkarılmasını sağlayan yapılar olarak tanımlanabilir. Bir kural, belirli bir koşul sağlandığında başka bir ifade oluşturur. Örneğin, “Eğer X insan ise, o zaman X canlıdır” gibi bir kural, şu şekilde yazılabilir:
```prolog
canli(X) :- insan(X).
```
Burada, “:-” sembolü, bir koşulun sağlandığında, sağlanan koşula göre sonuç üretileceğini ifade eder.
3. **Sorular (Queries):**
Sorular, yazılan Prolog programında sorgulama yapmak amacıyla kullanılır. Kullanıcılar, programda tanımlanan bilgiler ve kurallar doğrultusunda, sonuç almak için sorular sorarlar. Bir soru, genellikle bir değişken içerir ve bu değişkenin neyle eşleşebileceğini arar. Örneğin, şu şekilde bir soru sorulabilir:
```prolog
?- canli(ali).
```
Bu soru, “Ali canlı mıdır?” sorusunun Prolog’a karşılık gelir. Prolog, programdaki kuralları ve faktaları kullanarak bu soruya cevap verir.
Prolog’da Değişken Kullanımı
Prolog’da değişkenler, genellikle büyük harflerle başlar. Bu değişkenler, sorgularda verilen bilgilerle eşleşmeye çalışır ve daha sonra somut değerler alır. Değişkenlerin, programın mantığında nasıl kullanıldığını anlamak oldukça önemlidir. Örneğin:
```prolog
anne(ayşe, ali).
anne(ayşe, veli).
?- anne(ayşe, X).
```
Bu sorgu, “Ayşe’nin çocukları kimlerdir?” sorusunun cevabını arar. Buradaki ‘X’ değişkeni, Ayşe’nin çocuklarını temsil eder ve Prolog, bu değişkeni doğru şekilde eşleştirir.
Prolog’da Mantıksal Bağlantılar
Prolog’da mantıksal bağlantılar, doğrusal çıkarımlar yapmak için kurallar ve faktalarla birlikte kullanılır. Bu bağlantılar arasında “ve” (AND), “veya” (OR) ve “değil” (NOT) gibi temel mantıksel operatörler bulunur.
- **AND:** Aynı anda birden fazla koşulun sağlanması gerektiğinde kullanılır. Prolog’da bu, birden fazla faktörün bir arada kullanılmasını sağlar.
Örnek:
```prolog
erkek(ahmet).
baba(X, Y) :- erkek(X), insan(Y).
```
Burada, “X” hem erkek hem de insan olmalıdır.
- **OR:** Bir koşuldan birinin doğru olması yeterli olduğunda kullanılır.
Örnek:
```prolog
kuş(penguen).
kuş(saka).
uçabilir(X) :- kuş(X); insan(X).
```
Buradaki kural, "Eğer X bir kuşsa ya da X bir insansa uçabilir" şeklinde yorumlanır.
- **NOT:** Bir koşulun sağlanmaması gerektiğinde kullanılır.
Örnek:
```prolog
değil(X) :- not(koşul(X)).
```
Prolog ile Problem Çözme
Prolog, yapay zeka ve mantıksal çıkarım problemleriyle başa çıkabilen güçlü bir araçtır. Programlama, sadece sayısal veri işlemekten çok, mantıksal çıkarımlar yapmayı hedefler. Örneğin, bir “aile ağacı” modeli oluştururken, Prolog’da şu şekilde bir ilişki tanımlanabilir:
```prolog
anne(ayşe, ali).
baba(ahmet, ali).
anne(ayşe, veli).
baba(ahmet, veli).
kardes(X, Y) :- anne(Z, X), anne(Z, Y), X \= Y.
```
Bu programda, "ali ve veli kardeş midir?" sorusu sorulduğunda, Prolog, iki kişinin aynı anne ve babaya sahip olup olmadığını kontrol eder ve doğru cevabı üretir.
Prolog’daki Önemli Fonksiyonlar
Prolog dilinde, özellikle mantıksal çıkarım ve sorgulama işlemleri için çeşitli yerleşik fonksiyonlar vardır. Bu fonksiyonlar, genellikle işlemelere yardımcı olur. Örneğin:
- is/2: Matematiksel hesaplamalar için kullanılır.
```prolog
?- X is 2 + 3.
X = 5.
```
- assert/1: Verilen ifadeyi veri tabanına ekler.
```prolog
?- assert(anne(ayşe, ali)).
true.
```
Prolog Öğrenmeye Başlarken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Prolog öğrenmek, başlangıçta zorlu olabilir çünkü dil, geleneksel programlama dillerinden oldukça farklıdır. Bununla birlikte, Prolog’u öğrenirken dikkate alınması gereken bazı noktalar vardır:
1. Mantıksel Düşünme Becerisi: Prolog, mantık ve matematiksel çıkarımlarla çalıştığı için, dilin yapısını ve mantığını anlamak önemlidir. Mantıksal düşünme becerisini geliştirmek, Prolog öğrenme sürecini kolaylaştıracaktır.
2. Temel Mantık ve Matematik: Prolog’un mantıksal temellerini öğrenmek, dilin anlaşılmasını hızlandırır. Mantıksal bağlaçlar, kuralların doğru yazılması ve mantıksal hataların tespiti bu süreçte kritik rol oynar.
3. Uygulama Yapmak: Prolog’da pratik yapmak, teorik bilgilerin pekişmesini sağlar. Çeşitli problemleri çözerek deneyim kazanmak, dilin daha etkili kullanılmasına yardımcı olur.
Prolog, özellikle yapay zeka ve mantıksal modelleme gibi alanlarda önemli bir araçtır. Dilin mantıksal yapısı, kullanıcıların karmaşık sorunları daha kolay çözmesine imkan tanır.
Prolog, mantıksal programlama dili olarak tanımlanabilir. 1970’lerin başında Alain Colmerauer tarafından geliştirilen bu dil, yapay zeka alanında sıklıkla tercih edilmektedir. Prolog, "Programming in Logic" kelimelerinin kısaltmasıdır. Temel olarak, bilgi ve kurallar üzerinde mantıksal çıkarımlar yapmaya dayalıdır. Genellikle çözüm arayışları için kullanılan bir programlama dilidir.
Prolog'da programlar genellikle doğruluğu kabul edilmiş gerçekler ve kurallara dayalı olarak yazılır. Bu yapılar üzerinden sorular sorularak sonuçlara ulaşılır. Prolog’un en güçlü özelliklerinden biri, sorulara dayalı sonuçlar üretme yeteneğidir. Bir başka deyişle, yazılan programlar genellikle bir dizi soruya cevap aramaktadır.
Prolog Programı Nasıl Yazılır?
Prolog programları üç ana bileşenden oluşur: faktalar, kurallar ve sorular. Bu bileşenlerin her biri Prolog programının temel yapı taşlarını oluşturur.
1. **Faktalar (Facts):**
Faktalar, doğru kabul edilen ifadelerden oluşur. Örneğin, “Ali insan” şeklinde bir ifade, “Ali”nin bir insan olduğunu belirten bir doğruyu ifade eder. Faktalar, genellikle bir gerçeği belirtir ve Prolog’un çalışma mantığında başlangıç noktasıdır. Faktalar, genellikle şu formatta yazılır:
```prolog
insan(ali).
```
2. **Kurallar (Rules):**
Kurallar, bir veya birden fazla faktaya dayalı olarak yeni sonuçlar çıkarılmasını sağlayan yapılar olarak tanımlanabilir. Bir kural, belirli bir koşul sağlandığında başka bir ifade oluşturur. Örneğin, “Eğer X insan ise, o zaman X canlıdır” gibi bir kural, şu şekilde yazılabilir:
```prolog
canli(X) :- insan(X).
```
Burada, “:-” sembolü, bir koşulun sağlandığında, sağlanan koşula göre sonuç üretileceğini ifade eder.
3. **Sorular (Queries):**
Sorular, yazılan Prolog programında sorgulama yapmak amacıyla kullanılır. Kullanıcılar, programda tanımlanan bilgiler ve kurallar doğrultusunda, sonuç almak için sorular sorarlar. Bir soru, genellikle bir değişken içerir ve bu değişkenin neyle eşleşebileceğini arar. Örneğin, şu şekilde bir soru sorulabilir:
```prolog
?- canli(ali).
```
Bu soru, “Ali canlı mıdır?” sorusunun Prolog’a karşılık gelir. Prolog, programdaki kuralları ve faktaları kullanarak bu soruya cevap verir.
Prolog’da Değişken Kullanımı
Prolog’da değişkenler, genellikle büyük harflerle başlar. Bu değişkenler, sorgularda verilen bilgilerle eşleşmeye çalışır ve daha sonra somut değerler alır. Değişkenlerin, programın mantığında nasıl kullanıldığını anlamak oldukça önemlidir. Örneğin:
```prolog
anne(ayşe, ali).
anne(ayşe, veli).
?- anne(ayşe, X).
```
Bu sorgu, “Ayşe’nin çocukları kimlerdir?” sorusunun cevabını arar. Buradaki ‘X’ değişkeni, Ayşe’nin çocuklarını temsil eder ve Prolog, bu değişkeni doğru şekilde eşleştirir.
Prolog’da Mantıksal Bağlantılar
Prolog’da mantıksal bağlantılar, doğrusal çıkarımlar yapmak için kurallar ve faktalarla birlikte kullanılır. Bu bağlantılar arasında “ve” (AND), “veya” (OR) ve “değil” (NOT) gibi temel mantıksel operatörler bulunur.
- **AND:** Aynı anda birden fazla koşulun sağlanması gerektiğinde kullanılır. Prolog’da bu, birden fazla faktörün bir arada kullanılmasını sağlar.
Örnek:
```prolog
erkek(ahmet).
baba(X, Y) :- erkek(X), insan(Y).
```
Burada, “X” hem erkek hem de insan olmalıdır.
- **OR:** Bir koşuldan birinin doğru olması yeterli olduğunda kullanılır.
Örnek:
```prolog
kuş(penguen).
kuş(saka).
uçabilir(X) :- kuş(X); insan(X).
```
Buradaki kural, "Eğer X bir kuşsa ya da X bir insansa uçabilir" şeklinde yorumlanır.
- **NOT:** Bir koşulun sağlanmaması gerektiğinde kullanılır.
Örnek:
```prolog
değil(X) :- not(koşul(X)).
```
Prolog ile Problem Çözme
Prolog, yapay zeka ve mantıksal çıkarım problemleriyle başa çıkabilen güçlü bir araçtır. Programlama, sadece sayısal veri işlemekten çok, mantıksal çıkarımlar yapmayı hedefler. Örneğin, bir “aile ağacı” modeli oluştururken, Prolog’da şu şekilde bir ilişki tanımlanabilir:
```prolog
anne(ayşe, ali).
baba(ahmet, ali).
anne(ayşe, veli).
baba(ahmet, veli).
kardes(X, Y) :- anne(Z, X), anne(Z, Y), X \= Y.
```
Bu programda, "ali ve veli kardeş midir?" sorusu sorulduğunda, Prolog, iki kişinin aynı anne ve babaya sahip olup olmadığını kontrol eder ve doğru cevabı üretir.
Prolog’daki Önemli Fonksiyonlar
Prolog dilinde, özellikle mantıksal çıkarım ve sorgulama işlemleri için çeşitli yerleşik fonksiyonlar vardır. Bu fonksiyonlar, genellikle işlemelere yardımcı olur. Örneğin:
- is/2: Matematiksel hesaplamalar için kullanılır.
```prolog
?- X is 2 + 3.
X = 5.
```
- assert/1: Verilen ifadeyi veri tabanına ekler.
```prolog
?- assert(anne(ayşe, ali)).
true.
```
Prolog Öğrenmeye Başlarken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Prolog öğrenmek, başlangıçta zorlu olabilir çünkü dil, geleneksel programlama dillerinden oldukça farklıdır. Bununla birlikte, Prolog’u öğrenirken dikkate alınması gereken bazı noktalar vardır:
1. Mantıksel Düşünme Becerisi: Prolog, mantık ve matematiksel çıkarımlarla çalıştığı için, dilin yapısını ve mantığını anlamak önemlidir. Mantıksal düşünme becerisini geliştirmek, Prolog öğrenme sürecini kolaylaştıracaktır.
2. Temel Mantık ve Matematik: Prolog’un mantıksal temellerini öğrenmek, dilin anlaşılmasını hızlandırır. Mantıksal bağlaçlar, kuralların doğru yazılması ve mantıksal hataların tespiti bu süreçte kritik rol oynar.
3. Uygulama Yapmak: Prolog’da pratik yapmak, teorik bilgilerin pekişmesini sağlar. Çeşitli problemleri çözerek deneyim kazanmak, dilin daha etkili kullanılmasına yardımcı olur.
Prolog, özellikle yapay zeka ve mantıksal modelleme gibi alanlarda önemli bir araçtır. Dilin mantıksal yapısı, kullanıcıların karmaşık sorunları daha kolay çözmesine imkan tanır.